لبخند تابلوي "لبخند ژکوند" يا "موناليزا" يکي از مرموزترين و بحث برانگيزترين لبخندهاي دنيا به شمار مي رود. قرنها است که لئوناردوشناسان تحقيقاتي را درباره کشف حالت اين لبخند اسرارآميز انجام داده اند و تاکنون نظريات و فرضيات بسياري درباره اين اثر هنري ارائه شده است.

اکنون "لويئس مارتيز اوترو" و "ديگو آلونسو پابلوس" از موسسه نوروساينس "آليکانته" در اسپانيا موفق شدند راز اين لبخند را فاش کنند.

به گفته اين دو محقق، جريانهايي از اطلاعات وجود دارند که به آنها "کانال" گفته مي شود. اين کانالها داده هاي مربوط به بزرگي، نور و موقعيت يک شيء را رمزگذاري مي کنند. اين کانالها موجب مي شوند هر بار که به لبخند ژکوند نگاه مي شود يک درک متفاوت از حالت و بيان آن استنباط شود.

در اين خصوص اين دانشمندان توضيح دادند: "معماي لبخند ژکوند در اين است که بعضي وقتها يک کانال ايجاد مي شود و بنابراين لبخند ديده مي شود و در دفعات بعد ممکن است کانالهاي ديگري شکل گيرند که موجب شوند لبخند به طور کامل از بين برود. به اين ترتيب يک فرد هربار که به اين تابلو نگاه مي کند يک حالت جديد را از آن درک مي کند."

براساس گزارش نيوساينتيست، اين محققان براي اثبات نظريه خود از گروهي از داوطلبان خواستند که به تصاويري از نقاشي لبخند ژکوند نگاه کنند. اين تصاوير در فواصل مختلفي قرار داشتند و بزرگي آنها متفاوت بود. نتايج اين آزمايش نشان داد که هرچه تصوير نزديکتر باشد مشاهده و درک لبخند آسانتر مي شود.

در يک آزمايش ديگر، اين دانشمندان تاثير نوري که به تابلو تابيده مي شود را در درک لبخند مورد بررسي قرار دادند.

نور يک شيء از طريق سلولهاي کروي وارد شبکيه چشم مي شود. اين سلولها دو نوع دارند که نوع اول "مرکز روشن" نام دارد. زماني که نور اين سلولهاي شبکيه را تحريک مي کند شي ء نوراني تر به نظر مي رسد. براي مثال يک ستاره در آسمان شب نوراني تر از همان ستاره در آسمان غروب و يا نزديک سپيده به نظر مي رسد.

نوع دوم، "مرکز خاموش" نام دارد. زماني که اين سلولها فعال مي شوند شي ء تاريکتر به نظر مي رسد. براي مثال حروف روي يک صفحه سفيد.

براي مقايسه اين دو کانال مختلف، اين محققان از داوطلبان ديگري خواستند به يک تصوير سياه يا سفيد به مدت 30 ثانيه نگاه کنند و سپس به آنها يک تصوير از ژکوند نشان داده شد. به اين ترتيب اين دانشمندان کشف کردند که لبخند براي داوطلباني که به تصوير سياه نگاه کرده بودند بيشتر از آنهايي که تصوير سفيد را ديده بودند قابل درک است. به اين ترتيب سلولهاي "مرکز روشن" که با نور در زمينه تاريک تحريک مي شوند به تشخيص لبخند کمک مي کنند.

در حقيقت راز لبخند ژکوند در درک علمي و هنرمندانه لئوناردو داوينچي از خطاي ديد چشم انسان نهفته است.