این روزها دوبی به دروازه هنری جهان عرب تبدیل شده است. از برپایی جشنواره مطرح سینمایی که بگذریم، برگزاری نمایشگاه ها و حراجی های مختلف رونق خاصی به این منطقه داده است.

در این میان موسسه کریستی که مرکزیت آن در شهر لندن است و ۲۴۳ سال قدمت دارد، یکی از فعال ترین شعبات خود را در این شهر مستقر کرده تا به این ترتیب همزمان هنر کشورهای خاورمیانه، شمال آفریقا، هند و پاکستان را به خریداران و مجموعه داران و علاقه مندان هنر عرضه کند. نکته مهم این حراج، حضور آثار هنری ایرانی است.

در حقیقت ایران و هنر معاصر آن یکی از نگین های درخشان این حراج و این دروازه هنری است. نخستین حراج کریستی در خاورمیانه آوریل ۲۰۰۵ برگزار شد و از آن تاریخ مجموعه یی از نفیس ترین و بهترین آثار هنری معاصر و مدرن بین المللی را ارائه داده است. هفته گذشته هفتمین دوره این حراج برگزار شد و شماری از هنرمندان ایرانی همچون حسین زنده رودی، پرویز تناولی، افشین پیرهاشمی، مسعود عربشاهی و... رکورد های قابل قبولی از خود بر جا گذاشتند. حراج روز ۲۷ اکتبر در محل همیشگی آن واقع در برج های دوقلوی امارات برپا شد، در حالی که دوبی همچنان گرم، پرحرارت و در انتظار بهتر شدن آب و هوای بد اقتصادی بود. روزهای برپایی حراج، آثار خستگی و بی خوابی در چهره و صدای چند نفر از بقیه بیشتر مشهود است. یکی از آنها ویلیام لاوری کارشناس ارشد هنر معاصر ایران، عرب و آفریقای موسسه کریستی است.

لاوری فارغ التحصیل تاریخ هنر اسلامی از دانشگاه ادینبورگ است و در زمان تحصیل چندین بار به خاورمیانه و ایران سفر کرده است. او از سال ۲۰۰۴ به دپارتمان هنر اسلامی موسسه حراج کریستی در لندن پیوسته و اولین بار در آوریل ۲۰۰۵ شعبه کریستی را در دوبی تاسیس کرده است. نکته جالب در زندگی لاوری آن است که برای آشنایی بیشتر با هنر ایرانی و اسلامی یک سال در مصر اقامت گزیده و به یادگیری زبان عربی پرداخته است. علاقه او به هنر ایران و اسلام سبب شده مدام در حال رفت و آمد از لندن به خاورمیانه باشد. فرصتی دست داد تا از نزدیک گفت وگویی با او ترتیب دهیم. متن این گفت وگو را که با همکاری علیرضا امیرحاجبی تنظیم شده در ادامه می خوانید.

▪ موسسه کریستی در حراج هفتم خود در دوبی اقدام به بالا بردن برآوردهای اولیه قیمت آثار هنرمندان عرب، ترکیه و هند کرد. به اعتقاد برخی کارشناسان این حرکت ریسک خطرناکی بود که در این آب و هوای بد اقتصادی، برآوردهای ۳۰۰ تا ۸۰۰ هزار دلاری برای آثار هنرمندان منطقه در نظر بگیریم. شما با این نظر موافق هستید؟

ـ چیزی که در حراج امسال رخ داد این بود که قیمت برخی آثار در مقایسه با سال قبل بالاتر نرفت و ثابت ماند اما قیمت آثار هنرمندان اصلی و مهم بالا رفت. در کل من فکر می کنم بازار کمی پایین کشید که این محسوس بود. البته این امر نسبت به سال ۲۰۰۸ قابل پیش بینی بود. باید بگویم سیاست ما در این دوره، برگشت قیمت ها به سال های ۲۰۰۵ تا ۲۰۰۷ بود.

▪ ولی این برگشت قیمت ها چندان موفق نبود.

ـ من فکر می کنم ما باید واقعیت ها را بپذیریم. خب این مساله نسبت به سال ۲۰۰۸ قابل پیش بینی بود، یعنی ما ممکن نبود شاهد فروش میلیاردی چند اثر (همچون آوریل ۲۰۰۸) باشیم، ولی معتقدم در کل حراج موفقی داشتیم. لااقل این حراج نسبت به حراج قبل موفق تر بود. کیفیت آثار مرتباً در حال ارتقاست که این مساله را می توان با مطالعه روی آنها دریافت. یادمان نرود که تمام اینها در حالی رخ می دهد که ما از سال ۲۰۰۸ میلادی شاهد بحران اقتصادی بدی هستیم. همان طور که شما اشاره کردید این بحران تمامی تبادلات مالی و اقتصادی دنیا را تحت تاثیر قرار داده و بازار هنر هم از آن مصون نیست.

▪ در حراج این دوره آثار شماری از هنرمندان خصوصاً هنرمندان ترک فروش نرفت و Unsold شد. نظرتان در این باره چیست؟

ـ ما در این حراج شاهد فروش ۷۷ درصد آثار بودیم. بنابراین تنها ۲۳ درصد از آثار فروش نرفت و Unsold شد. ولی باز تاکید می کنم آثار این فصل به لحاظ قیمت گذاری در سطح مناسب و مطلوبی قرار داشت. استانداردها واقعاً بالا رفت. برای مثال اثر افشین پیرهاشمی با قیمت فوق العاده یی به فروش رفت، یعنی ۱۴۰ هزار دلار. نقاشی پیرهاشمی از همان گروه نقاشی هایی بود که قیمت پایه شان با قیمت فروش رفته متفاوت بود و فاصله بسیاری داشت و این امر نکته خیلی مهمی است و نباید به سادگی از آن بگذریم.

▪ به افشین پیرهاشمی اشاره کردید. ما در این حراج شاهد چکش خوردن اثر او به میزان سه برابر بیشتر از برآورد اولیه (۴۰ تا ۶۰ هزار دلار) بودیم. نظرتان درباره این نقاش چیست؟

ـ پیرهاشمی با اینکه هنرمند جوانی است، اما چهره یی بین المللی دارد. کیفیت آثار او در حد مطلوبی است و حتماً می دانید آثارش طرفداران زیادی در نقاط مختلف دنیا دارد. از این رو زیاد مایه تعجب نخواهد بود اگر اثری از این نقاش ناگهان به سه برابر برآورد اولیه فروش برود. من فکر می کنم پیرهاشمی پدیده این دوره حراج کریستی بود.

 

▪ به رغم برآوردهای بالا برای آثار عرب ها، ترک ها و هندی ها در مقایسه با آثار ایرانی ها، اما سرانجام دیدیم آثار آنها در مرز برآورد اولیه ماند و حتی برخی از آنها هم که اصلاً به فروش نرفت. چرا برآوردهای آثار ایرانی ها را پایین گرفتید؟

ـ شما فکر می کنید این طور بود؟ واقعاً؟، آیا فکر می کنید در نظر گرفتن قیمت پایه به میران صد هزار دلار برای یک اثر ایرانی پایین است؟

▪ خب بله، ایرانی ها در تاریخ کریستی در دوبی رکورد دارند. تناولی با فروش ۵/۲ میلیون دلاری اثر خود هنوز رکورددار است و همین طور زنده رودی و احصایی. در حالی که امسال بالاترین برآورد اثر ایرانی ۱۸۰ تا ۲۵۰ هزار دلار و متعلق به زنده رودی بود و اثر احمد مصطفی ۶۰۰ تا ۸۰۰ هزار دلار قیمت گذاری شد.

 ـ آنچه می شود درباره این صحبت شما گفت این است که تمام بازار هنر خاورمیانه در بخش قیمت گذاری برگشته به سال های ۲۰۰۵ ، ۲۰۰۶ و ۲۰۰۷. اما نسبت به سایر کشورها من فکر می کنم قیمت آثار ایرانی ها همچنان قوی باقی مانده. قبول دارم که قیمت پایه آثار ایرانی ها از سال ۲۰۰۸ پایین تر بود، اما باید بگویم در میزان فروش تغییر قابل ملاحظه یی مشاهده نمی شود. با اینکه همچنان نوعی رکود در بازار هنر احساس می شود، اما در بخش آثار ایرانی شاهد فروش خوب آثار بودیم و قیمت ها کاملاً متوازن و متعادل است. این نکته مهمی درباره هنر ایران است که به تعادل خوبی رسیده است.

 

▪ موسسه کریستی برای تابلوی احمد مصطفی برآورد ۶۰۰ تا ۸۰۰ هزار دلار را در نظر گرفت، اما گویا این اثر نتوانست انتظار این موسسه را در فروش فراهم آورد...

ـ اثر احمد مصطفی به قیمت ۶۶۰ هزار دلار فروش رفت که کمی بیشتر از قیمت پایه بود. با حرف شما موافقم، با این حال این را هم اضافه کنم که او همچنان رکورد هنر عرب را در دست دارد که من از این بابت خوشحالم.

 ▪ معمولاً معیار شما برای انتخاب آثار در حراج چیست؟

 ـ ما معمولاً دو شیوه برای انتخاب آثار داریم؛ یک شیوه انتخاب آثار هنرمندان به اصطلاح پرطرفدار است؛ هنرمندانی که ثابت کرده اند مردم و مشتریان به خرید آثارشان تمایل دارند. در عین حال شماری از آثار را هم از میان کارهای هنرمندانی که پتانسیل لازم را دارند، برمی گزینیم. این دسته از هنرمندان معمولاً آثار باکیفیتی ارائه می دهند. بنابراین ما در حراج با ترکیبی از هنرمندان عامه پسند و نخبه پسند روبه رو هستیم و باید هر دو دسته را هم مد نظر داشته باشیم.

 
▪ شما اولین بار در سال ۲۰۰۵ شعبه حراج کریستی را در دوبی تاسیس کردید. آیا آن زمان فکر می کردید این شهر بتواند در ظرف مدتی کوتاه به یکی از شعبات پراقبال و موفق موسسه کریستی تبدیل شود؟

ـ خب آن زمان حدس هایی در این رابطه پیش خودمان می زدیم، اینکه بتوانیم شعبه موفقی دایر کنیم تا بتواند به پای شعبه هنگ کنگ برسد. امیدوار بودیم این اتفاق در دوبی و خاورمیانه بیفتد و روی همین پشتوانه، توجه مان به این حوزه اقتصادی یعنی دوبی معطوف شد. از این رو حساب کاملاً ویژه یی روی حراج دوبی باز کردیم. حدس می زدیم شعبه یی که در اینجا افتتاح می شود به مکانی برای ملاقات با مشتریان و برگزاری نمایشگاه های مختلف تبدیل خواهد شد، درست مثل شعبه های هنگ کنگ، لندن و پاریس. به هر حال تصمیم مان به سرعت عملی شد و ما با استقبال بسیاری از کارشناسان مواجه شدیم. همین استقبال ها به ما شجاعت داد که به ادامه کار حراج مصر و امیدوار باشیم.

▪ آیا از نتیجه حراج امسال راضی هستید؟

ـ بله، از نتیجه حراج راضی ایم. ۷۷ درصد آثار فروش رفته که رقم قابل ملاحظه یی در شرایط فعلی است. در مجموع در این حراج شش میلیون و ۷۲۰ هزار دلار فروش داشتیم، در حالی که در حراج قبلی فروش مان چهار میلیون و۷۶۰ هزار دلار بود. ما مشتریانی داریم که در جست وجو و چشم انتظار آثار برجسته خاورمیانه هستند.

 ▪ با توجه به این آب و هوای بد اقتصادی، برنامه و استراتژی تان برای حراج بعدی چیست؟

ـ ما در حراج آینده روی تقاضای مشخص مشتریان تمرکز خواهیم کرد. امیدوارم در حراج بعدی، جسارت قیمت گذاری ها نسبت به کیفیت آثار بالاتر رود. فکر می کنم در این آب و هوای بد اقتصادی تنها چیزی که حراج را موفق و سرپا نگه می دارد، کیفیت آثار است. ما در فاصله حراج قبل تا حراج اخیر متوجه شدیم بعضی آثار به لحاظ کیفی تغییری نکرده است و در عوض آثار تعدادی از هنرمندان کیفیت بهتری یافته که این خود نوعی اعتماد را برای خریداران به وجود می آورد.